ZEN BÜLTEN

YENİ BİR VERGİ: GERİ KAZANIM KATILIM PAYI

Yaşar ZENGİN
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi

A.GİRİŞ

Çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik düzenlemelerin yer aldığı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 10.12.2018 tarih ve 30621 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunla Çevre Kanununa, Geri Kazanım Katılım Payı başlıklı Ek Madde 11 eklenmiştir. Anılan madde ile çevre kirliliğine neden olan bazı ürünler için geri kazanım katılım payı yükümlülüğü getirilmiştir. Bu yazının amacı 01.01.2020 tarihinden itibaren uygulamaya giren ve beyanı 30 Mart 2020 tarihine kadar ertelenen geri kazanım katılım payının içeriği, mükellefi ve hesaplanma ölçüsü gibi konularda genel açıklamalar yapmak ve yalın örneklerle konuya açıklık getirmektir.

B.GERİ KAZANIM KATILIM PAYINI DÜZENLEYEN MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanunu’na 10.12.2018 tarihinde yayımlanan 7153 Sayılı Kanun’la Ek Madde 11 ve Ek-1 sayılı liste eklenmiştir. Geri Kazanım Katılım Payı başlıklı Ek Madde 11’ de “ Yurt içinde piyasaya arz edilen bu Kanuna ekli 1 Sayılı Liste’de yer alan ürünlerden poşetler için satış noktalarından, diğer ürünler için piyasaya sürenlerden/ithalatçılardan bu listede belirtilen tutarda geri kazanım katılım payı tahsil edilir….” hükmü yer almaktadır. Kanuna eklenen 1 Sayılı Liste’de ise ağırlıklı olarak çevre kirliliğine neden olan poşet, lastik, akü, pil, ambalaj gibi maddeler ile madeni yağlar, bitkisel yağlar, ilaçlar, televizyon, monitör, küçük ev aletleri, buzdolabı, soğutucu, iklimlendirme cihazları, bilişim telekomünikasyon ekipmanları ve aydınlatma ekipmanları gibi ürünler bulunmaktadır.

Yükümlülük: Geri kazanım katılım payını beyan ve ödemekle yükümlü olanlar, Kanuna ekli 1 sayılı listede belirtilen ürünlerden poşetler için satış noktaları ( marketler vb yerler), diğerleri için ise bunları piyasaya sürenler veya ithal edenlerdir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 31.12.2019 tarih ve 30995 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelikte piyasaya sürenlerin tanımı yapılmıştır. Yönetmeliğin 4/z maddesine göre Piyasaya Süren, yönetmelik kapsamındaki ürünleri veya ambalajlanmış eşya ya da malzemeleri piyasaya arz edenler, üreticisi tarafından doğrudan piyasaya arz edilmeyen ürünler ile ambalajlı eşya ve malzemeler için ürünün ya da eşya veya malzemenin ambalajı üzerinde adını veya ticari markasını kullanarak piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır.

C. GERİ KAZANIM KATILIM PAYINA TABİ ÜRÜNLER VE YÜKÜMLÜLÜKLER

Çevre kanununa ekli liste tetkik edildiğinde geri kazanım katkı payına tabi ürün ve malzemelerin; ambalajlar, bitkisel yağlar, madeni yağlar, ilaçlar, elektrikli ve elektronik bazı eşyalar, her türlü taşıt lastikleri, pil ve akümülatörler olduğu görülmektedir.

1. Ambalajlara Ait Geri Kazanım Katılım Payı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmelikte ambalaj “ Hammaddeden işlenmiş ürüne kadar, herhangi bir eşya veya malzemenin üreticiden kullanıcıya veya tüketiciye ulaştırılması aşamasında, taşınması, korunması, saklanması ve satışa sunulması için kullanılan ve bileşenleri dâhil tüm malzemeler” şeklinde tanımlanmıştır. Plastik kaplar, kutular, cam kavanozlar, karton kutu ve koliler, tenekeler, metal ve alüminyum kutular, ahşap kasalar, ahşap paletler geri kazanım katılım payına tabi ambalajlar arasında yer almaktadır.

Geri kazanım katkı payı, içecek ambalajları için adet başına 1 ila 10 kuruş diğer ambalajlar için ise kg başına 20 ila 50 kuruş arasında değişmektedir. Ambalajlara ait geri kazanım katılım payı yükümlüsü, ambalajları üretenler veya satanlar olmayıp bunları her hangi bir ürün, eşya veya malzemenin piyasaya arzında ilk defa kullananlar ile ambalajlı ürün ithalatı yapanlardır. Bu nedenle başta üretici ve ithalatçılar olmak üzere ürünlerinde ambalaj kullanan geniş bir kesim geri kazanım katılım payı yükümlüsü olacaklardır.

Örnek 1: İçme suyu dolumu faaliyetinde bulunan (A) kişisi, dolum faaliyeti sonucunda kendi adı veya ticari markasıyla tüketicilerin kullanımı için piyasaya arz etmiş olduğu suyun ambalajları için piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

Örnek 2: Yurt dışından (M) markalı parfüm ithal eden (P) kişisi (parfüm üreticisi olmasa dahi) ithal etmiş olduğu (M) markalı parfümün ambalajları için piyasaya sürendir ve geri kazanım katılım payı uygulamasından sorumludur. Geri kazanım katılım payma ilişkin beyan ve ödemeler ithalatın gerçekleştiği işlem tarihi üzerinden yapılır. İthalat sonrası yurtiçinde yapılan devir ve satışlar için geri kazanım katılım payı yükümlülüğü oluşmaz.

Örnek 3: Yurt dışından kendi kullanımı için hammadde ithal eden sanayi işletmesi (İ) kişisi ithal etmiş olduğu hammaddenin ambalajları için piyasaya süren olup ithalatın gerçekleşme tarihi itibariyle bu ambalajlara yönelik geri kazanım katılım payından sorumludur.

2. Bitkisel Yağlara Ait Geri Kazanım Katılım Payı

Kanuna eklenen 1 Sayılı Listeye göre bitkisel yağlar geri kazanım katılım payı uygulamasına tabidir. Bitkisel yağlara ait geri kazanım katılım payı bitkisel yağların ağırlığı üzerinden hesaplanmakta olup katılım payı kg başına 10 kuruş olarak belirlenmiştir. Katılım payının yükümlüsü bitkisel yağları piyasaya sürenler veya ithal edenlerdir. Geri Kazanım Katılım Payına tabi olan bitkisel yağlara örnek olarak zeytinyağı, prina yağı, palm yağı, pamuk tohumu yağı, hindistan cevizi yağı, keten tohumu yağı, hardal yağı, mısır yağı, susam yağı, pamuk yağı, soya yağı, ayçiçek yağı, ceviz yağı, fındık yağı, kanola yağı, margarin gibi yağlar gösterilebilir.

Örnek 1: (A) kişisi zeytinyağı üretimi yaparak bu ürünleri kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmesi halinde (A) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

Örnek 2: (B) kişisinin (C) kişisine ürettirdiği zeytinyağını kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmesi halinde; (B) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur. (C) kişisi tedarikçi olup geri kazanım katılım payından sorumlu değildir.

Örnek 3:Yurt dışından ayçiçek yağı ithal eden (F) kişisi ithal ettiği ayçiçek yağı için ithalatçı olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

3) Madeni Yağlarda Geri Kazanım Katkı Payı

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından madeni yağ olarak tanımlanan yağlar geri kazanım katılım payı uygulamasına tabidir. Katılım payı tutarlarının yer aldığı Çevre Kanununa ekli 1 Sayılı listeye göre madeni yağlar için belirlenen katılım payı, kg başına 50 kuruştur. Katılım payının yükümlüsü veya sorumlusu madeni yağları piyasaya sürenler veya ithal edenlerdir. Madeni yağların Çevre Kanunu’na ekli 1 Sayılı Liste’de yer alan ürünlerin imalatında hammadde olarak kullanılması durumunda, hammadde olarak kullanılan bu ürünlerden geri kazanım katılım payı tahsil edilmez.

Örnek 1: (B) kişisi madeni yağ üretmektedir. (B) kişisinin ürettiği madeni yağı başka bir madeni yağ üreten (C) kişisi hammadde olarak kullanmaktadır. Bu durumda; (B) kişisi hammadde olarak kullanılmak üzere (C) kişisine verdiği madeni yağ için geri kazanım katılım payı beyanı yapar, ancak geri kazanım katılım payı ödemez. (C) kişisi, (B) kişisinden aldığı hammadde (madeni yağ) ile üreterek piyasaya sürdüğü madeni yağ için geri kazanım katılım payından sorumludur..

Örnek 2: Madeni yağ ithalatçısı olan (H) kişisi, ithal ettiği madeni yağlar için geri kazanım katılım payından sorumludur.

4) İlaçlarda Geri Kazanım Katılım Payı

Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelikteki ilaç tanımı kapsamında yer alan beşeri ilaçlar, veteriner ilaçları ve zirai ilaçlar geri kazanım katılım payına tabidir. Katılım payının yükümlüsü veya sorumlusu ilaçları piyasaya sunanlar veya ithal edenlerdir. İlaçlara ait geri katılım katkı payı, kutu veya şişe başına 1 kuruştur.

5) Geri Kazanım Katılım Payına Tabi Elektrikli ve Elektronik Eşyalar

Kanuna eklenen 1 Sayılı Listeye göre televizyon, monitör, beyaz eşya, küçük ev aletleri, buzdolabı, soğutucu, iklimlendirme cihazları, bilişim telekomünikasyon ekipmanları, aydınlatma ekipmanları vb gibi elektrikli ve elektronik eşyalar geri kazanım katılım payına tabidir. Elektrikli ve elektronik eşyalardan aydınlatma ekipmanları adet olarak., diğerleri ise ağırlık olarak geri kazanım katılım payına tabi bulunmaktadır. Geri kazanım katılım payı aydınlatma ekipmanları için adet başına 10 kuruş diğerleri için ise kg başına 20 ila 30 kuruş aralığındadır. Katılım payının yükümlüsü ise elektrikli ve elektronik eşyaları piyasaya sürenler veya bunları ithal edenlerdir.

Örnek 1: (D) kişisinin (E) kişisine ürettirdiği buzdolaplarını kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmesi halinde; (D) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanan katılım payından sorumludur. (E) kişisi ise tedarikçi olup geri kazanım katılım payından sorumlu değildir.

Örnek 2: Yurt dışından çamaşır makinesi ithal eden (F) kişisi ithal etmiş olduğu çamaşır makinesi için ithalatçı olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

6) Lastiklerde Geri Kazanım Katılım Payı

Geri Kazanım Katılım Payı Yönetmeliği’nde lastik “ Yolcu ve yük nakil araçları ile iş makinaları dâhil olmak üzere tüm araçların altında bazı bağlayıcı ve güçlendirici bileşenlerle, kauçuktan üretilen, kullanılan takviye malzemesine göre sınıflandırılan, kaplama yapılarak yeniden piyasaya sürülenler ile dolgu lastikler de dâhil olmak üzere değişik tip ve ebattaki ürünler” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımlamaya göre binek araçların, kamyon, kamyonet, minibüs ve otobüsler gibi yük ve yolcu taşıma araçlarının, yükleyici, kazıcı, dozer, greyder, ekskavatör vb gibi tüm iş makinelerinin lastikleri geri kazanım katılım payı uygulamasına tabidir. Binek araç lastikleri adet başına 2 TL, otobüs, kamyon, kamyonet, yükleyici ve kazıcı lastikleri adet başına 4 TL ve iş makineleri lastikleri ise adet başına 10 TL tutarında geri dönüşüm katkı payına tabi tutulmaktadır. Katılım payının yükümlüsü veya sorumlusu, lastik üretimini yaparak bunları kendi adı veya ticari markası ile piyasaya sürenler ile lastikleri ithal edenlerdir.

Örnek 1: (A) kişisi traktörlerde kullanılmak üzere lastik üretimi yaparak bu ürünleri kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmesi halinde (A) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

Örnek 2: Yurt dışından lastik ithal eden (D) kişisi, ithal ettiği lastikler için geri kazanım katılım payından sorumludur.

7) Pil ve Akümülatörlerde Geri Kazanım Katılım Payı

Geri Kazanım Katılım Payı uygulamasına tabi olan pil ve akümülatörler (bataryalar dahil) Çevre Kanununun Ek-1 Sayılı Listede belirtilmiştir. Listeye göre geri dönüşüm katkı payı, kurşun asitli akümülatörlerde kg başına 20 kuruş, nikel kadmiyumlu akümülatörlerde kg başına 50 kuruş, diğer akümülatörlerde ise kg başına 5 kuruştur. Piller için belirlenen geri kazanım katkı payı ise kg başına 2 TL ila 15 TL arasında değişmektedir. Katılım payının yükümlüsü veya sorumlusu bu ürünleri üreterek piyasaya sunanlar veya ithal edenlerdir.

Örnek 1: (A) kişisi akümülatör üretimi yaparak bu ürünleri kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmesi halinde (A) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

Örnek 2: (B) kişisi (C) kişisine ürettirdiği traksiyoner akümülatörleri kendi adı ve/veya ticari markasıyla piyasaya arz etmektedir. Bu durumda; (B) kişisi piyasaya süren olarak geri kazanım katılım payından sorumludur.

D. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

İlk kez beyan ve ödemesi 30.03.2020 tarihine kadar yapılacak olan geri kazanım katılım payı, niteliği ve içeriği itibariyle yeni bir vergidir. Katılım payının sorumluları Çevre Kanununa ekli 1 sayılı listede yazılı ürünleri piyasaya sürenler veya bunları ithal edenlerdir. Çevre kirliliğine sebebiyet veren poşet, pil, lastik ve benzeri ambalaj ve atıklar için katkı payı alınması doğru bir uygulamadır. Ancak özellikle bitkisel yağlar, madeni yağlar, elektrikli ve elektronik eşyalar ile ilaçlarda katkı payının doğrudan ürün miktarları üzerinden hesaplanması, bu ürünleri imal edenler ve piyasaya ilk sürenler için önemli miktarda ek mali yük getirmektedir. Bundan ayrı olarak uygulamanın yeteri kadar anlaşılamaması veya yeterli denetim yapılmaması halinde geri kazanım katkı payı piyasada haksız rekabete sebebiyet verebilecek yapıdadır.

Makaleyi WORD formatında indirebilirsiniz:

Image with object-fit